Khi sách 'làm đẹp' cho trí tuệ

Chủ Nhật, 23/05/2021 08:27
TS. Ngô Tự Lập - Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện CLEF kiêm Viện trưởng Viện Quốc tế Pháp ngữ không chỉ là một nhà nghiên cứu xuất sắc, ông còn là là một nhà văn, dịch giả, và nhạc sĩ. Ông nhận được nhiều giải thưởng, là hội viên Hội nhà văn Hà Nội và Hội nhà văn Việt Nam. Viện CLEF xin trân trọng giới thiệu cuốn sách mới của ông - “Mĩ phẩm trí tuệ” - nơi ông gửi gắm những suy tư, cảm nhận của mình về giáo dục, về văn thơ, về ngôn ngữ, dịch thuật, về âm nhạc... Với nội dung phong phú, cách thể hiện dung dị và đặc sắc, chắc chắn cuốn sách sẽ mang lại nhiều điều thú vị, hấp dẫn và bổ ích cho người đọc.
 
Mĩ phẩm trí tuệ là cuốn sách gồm nhiều bài viết dạng tùy bút và tản văn mà tác giả Ngô Tự Lập, gọi là “những suy tư rất cá nhân, theo thời gian, trong lúc đọc, lúc viết, lúc giảng dạy, dịch thuật, lúc chơi đàn, trồng cây, và cả những khi rảnh rỗi”.
1.Ý chừng như với tự bạch trên, tác giả muốn làm giảm độ “nghiêm trọng” của những vấn đề được khơi gợi hay mổ xẻ, song thực ra những gì viết ra trong những hoàn cảnh trên lại chính là những lúc tâm trạng khá thoải mái và thành thật. Đấy cũng là cảm nhận của người đọc khi cầm cuốn sách này, trải nghiệm cùng tác giả theo mạch bài xếp theo ABC.
Việc xếp cấu trúc các bài theo mạch ABC tạo ra một vài sự bất ngờ khi chủ đề đa dạng nối nhau không đoán định được, thậm chí gây tò mò. Chẳng hạn sau Ba mục đích của giáo dục là Bốn cái chổi trong văn học nghệ thuật Việt Nam, trong thời buổi nền giáo dục đang bị (hay là được) xã hội gây áp lực lớn khủng khiếp thì người đọc sẽ nghĩ, tác giả nói đến cái chổi là để quét những vấn đề nổi cộm gì chăng?

Tất nhiên đó là câu chuyện về những chiếc chổi trong những tác phẩm văn nghệ đã đi vào vốn tri thức số đông, như truyện Ma Chổi trong Thánh Tông di thảo, bài thơ Tiếng chổi tre, bài hát thiếu nhi Bé quét nhà hay bài hát Chổi xuân của một tác giả mới.
Nhưng ở một ngữ cảnh nào đấy, chủ đề những cái chổi lại khá liên quan đến câu chuyện giáo dục, như nhiệm vụ cốt lõi của giáo dục là tạo ra con người với 3 chiều kích: Con người lao động, con người yêu nước và con người tự do.
Có thể dẫn ra nhiều câu làm rõ những mắt nối ấy: “Một cá nhân muốn tự do thì phải hiểu mình, hiểu người và hiểu vật. Điều này hàm ý rằng chúng ta phải đánh giá đúng mức một số môn học. Để hiểu người và hiểu vật, chúng ta phải học về thế giới quan và nhân sinh quan, đặc biệt là triết học… Cách giảng dạy triết học của chúng ta hiện nay không chỉ mang nặng tính tuyên truyền, áp đặt và độc đoán mà thật ra còn phi triết học”.
Hoặc tác giả tìm những ví dụ gần gũi như “Việc xem xét lại chương trình và thời lượng của các môn học cũng liên quan đến vấn đề dạy nghề, bao gồm dạy kiến thức và kỹ năng làm việc (các môn chuyên ngành và ngoại ngữ) và dạy quy tắc làm việc (Luật, Đạo đức).
Có một thực tế mà rất nhiều tác giả đã nói: Học sinh của chúng ta học quá nhiều mà lại biết rất ít, khả năng làm việc lại càng ít hơn. Ngoài ra, các em rất ít được học về pháp luật. Trên thực tế các em rất kém kiến thức pháp luật, thậm chí ngay cả luật giao thông”.
Khi tác giả chất vấn lại mô hình và phương thức đào tạo, thì bài kế tiếp tựa như một diễn giải sâu hơn và khu biệt hơn cho việc tạo ra con người với những đặc điểm trên. Cuốn sách vì thế có một sự xâu chuỗi của những trăn trở về thế giới quan ở vai trò một nhà giáo dục, chẳng hạn các bài Hiệu ứng điện thoại và văn hóa đọc, Kant và sự ra đời của trường đại học hiện đại, Minh oan cho học thuộc lòng, Uber và Uber hóa trong môi trường đại học…
Tuy nhiên, đó mới chỉ là một nửa vai trò của tác giả. Ở nửa còn lại là một Ngô Tự Lập của sự say mê nghệ thuật, của con người sáng tạo. Vốn là một nhà thơ, nhạc sĩ, tác giả đem lại những quan sát về khía cạnh tu từ học, biểu tượng văn hóa hay các mẫu thức nghệ thuật trong dòng các sản phẩm văn hóa trải rộng từ đại chúng đến hàn lâm.
Ở nửa này, Ngô Tự Lập được giải phóng khỏi vai trò nhà sư phạm hay nhà truyền thông, anh đồng cảm với những sáng tạo ngôn từ hay các hiện tượng văn hóa. Anh cho thấy sức quan sát trải rộng từ các chủ đề Đông Tây kim cổ, vừa bắt đầu bằng bài hát Happy New Year của ABBA đã có thể bàn sang Hồ Xuân Hương qua bản dịch của Jean Sary hay vấn đề dịch ca từ hiện đại, đều bàn về vấn đề ngôn ngữ làm cầu nối hiểu biết giữa các không gian văn hóa. Người đọc thông minh hẳn sẽ thấy đây chính là những bài giảng hấp dẫn và học được khá nhiều điều về nền văn hóa họ đang hấp thụ.
Ngô Tự Lập còn tỏ ra thủ đắc với những đề tài rất hẹp của nghiên cứu so sánh như Eisenstein, montage và ảnh hưởng của văn hóa Nhật Bản hay Phụ nữ và những cuộc cách tân vĩ đại của văn chương thế giới. Những bài viết này đã đăng báo, những tờ tạp chí cho giới trí thức ưa tìm hiểu các hiện tượng chuyên biệt, khi đưa vào sách cũng khá thách thức người đọc, nhất là khi in ở NXB Kim Đồng, một nơi vốn thường làm sách cho thiếu nhi.
 
"Các bạn tôi ở trên ấy" ra mắt bạn đọc Nhật Bản

"Các bạn tôi ở trên ấy" ra mắt bạn đọc Nhật Bản

Một tin vui cho văn học nước nhà: Tập bút ký “Các bạn tôi ở trên ấy” của nhà văn Nguyên Ngọc vừa được dịch sang tiếng Nhật và xuất bản tại đất nước Mặt trời mọc. Đây là tập bút ký về Tây Nguyên – mảnh đất gắn bó máu thịt với cuộc đời của nhà văn – được in lần đầu vào năm 2013 và được giải thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội cùng năm đó. Sách đã được tái bản lần thứ 2 vào năm nay (2021).
Vấn đề giá trị quan Châu Á từ góc nhìn tham chiếu*

Vấn đề giá trị quan Châu Á từ góc nhìn tham chiếu*

       Với các nền văn hoá, các giá trị văn hóa và con người phần nhiều có những nét yương đồng. Tuy nhiên, không thể phủ nhận là vẫn có những điểm khác nhau giữa các bảng giá trị, mà điểm khác biệt rất có ý nghĩa là sự khác nhau về vị trí của từng giá trị. Người Châu Á coi “cần cù, yêu lao động” là giá trị hàng đầu của sự làm người. Nhưng người Mỹ lại coi "tự lực cánh sinh"' mới là giá trị đáng quý nhất, cần cù cũng được coi trọng nhưng chỉ đứng thứ ba sau “tự lực cánh sinh và thành đạt cá nhân”. Nói rằng người Châu Á cần cù, người Do Thái khôn ngoan, hay người Đức ưa chính xác... nếu đúng, cũng chỉ có nghĩa là các giá trị đó được tôn trọng hơn, được xếp vào vị trí ưu tiên hơn so với các giá tri khác. Tuyệt nhiên không có nghĩa là chỉ có người Đông Á mới cần cù, còn người nơi khác lười biếng, chỉ có người Do Thái là khôn ngoan còn lại là ngốc nghếch hay kém thông minh...
       Nguyên nhân của sự khác nhau đó là khác nhau về giá trị quan. Bài viết dưới đây tổng hợp quan điểm của các tác giả điển hình bàn về giá trị Châu Á, nêu ra những điểm giông nhau mà hầu hết những người có quan tâm đến vấn đề giá trị Châu Á, có thể ngẫu nhiên, nhưng đã cùng đi tới một lập luận chung.
Hồi giáo – nhìn từ góc độ văn hóa

Hồi giáo – nhìn từ góc độ văn hóa

Những thập kỷ gần đây, thế giới phải hứng chịu các vụ tấn công khủng bố do các phần tử Hồi giáo cực đoan thực hiện. Tuy nhiên, đa số các tín đồ Hồi giáo chân chính đều kịch liệt phản đối những hành động khủng bố này. Cũng chính vì thế, người ta càng quan tâm tìm hiểu về Hồi giáo - tôn giáo với số lượng tín đồ đông thứ 2 trên thế giới này. 
CLEF xin giới thiệu bài tổng hợp thông tin về lịch sử hình thành và phát triển, những giá trị tư tưởng, văn hóa cốt lõi của đạo Hồi; cũng để  từ đó lý giải phần nào sự ra đời của các tư tưởng Hồi giáo cực đoan ngày nay.
Văn học dịch - cầu nối văn hóa Việt với toàn cầu

Văn học dịch - cầu nối văn hóa Việt với toàn cầu

Văn học dịch là một thể loại quan trọng trong nền văn học của mỗi quốc gia. Trong thế kỷ 21, nhu cầu đối thoại với các nền văn minh toàn cầu càng cao hơn, và các tác phẩm văn học nước ngoài được dịch ra tiếng Việt trở thành một kênh giao tiếp hữu hiệu. Chính vì thế, dịch thuật tác phẩm văn chương nước ngoài sang tiếng Việt càng có ý nghĩa hơn khi góp vào công tác ngoại giao văn hóa.
Truyện tranh Nhật Bản - Một nền nghệ thuật quốc tế và bản địa

Truyện tranh Nhật Bản - Một nền nghệ thuật quốc tế và bản địa

Hiếm nơi nào trên thế giới, truyện tranh lại được công chúng đọc rộng rãi, được nghiên cứu và phê bình chuyên sâu như ở Nhật Bản. Truyện tranh xứ sở hoa anh đào đã vun bồn đức tính tốt đẹp của người Nhật, góp phần vào sự phát triển nền giáo dục, “trở thành tấm thẻ căn cước thông hành đa năng giúp văn hóa Nhật nối dài với văn hóa thế giới”.
VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG ĐẠI DỊCH

VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG ĐẠI DỊCH

Giữa cơn bão đại dịch Covid-19, cộng đồng một lần nữa lại được chứng kiến nhiều hành động, nghĩa cử cao đẹp, cùng giúp đỡ nhau vượt qua mọi khó khăn. Sự ấm áp của tình người, từ những suất cơm, chai nước, ổ bánh mì miễn phí đến những cây ATM gạo, tiệm rau tình thương, siêu thị 0 đồng, quán ăn miễn phí cho người nghèo, người yếu thế… đang lan tỏa rộng rãi sức mạnh của tình đoàn kết.
Huy Anh CÔNG TY TNHH PHÁT TRIỂN VĂN HÓA - GIÁO DỤC QUỐC TẾ VIỆT TRƯỜNG TRUNG CẤP QUỐC TẾ ĐÔNG DƯƠNG VIỆN QUỐC TẾ PHÁP NGỮ VOV2 HỆ THỐNG GIÁO DỤC CHẤT LƯỢNG CAO NGUYỄN BỈNH KHIÊM - CẦU GIẤY TRƯỜNG TIỂU HỌC, THCS VÀ THPT HỒNG ĐỨC LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT VIỆT NAM TRUNG TÂM HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO QUỐC GIA